1. Агульныя палажэнні

Конкурс навукова-даследчых работ у галіне мовазнаўства (далей – конкурс), прымеркаваны да Міжнароднага дня роднай мовы, – сумесная ініцыятыва Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі (далей – Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа), рэдакцыі навуковага і метадычнага часопіса «Роднае слова» і канала «Культура» Беларускага радыё, скіраваная на захаванне духоўнай спадчыны народа, павышэнне моўнай кампетэнцыі носьбітаў беларускай мовы, грамадзянска-патрыятычнае выхаванне і развіццё навукова-даследчых здольнасцей навучэнцаў і студэнтаў.

1.1. Мэты конкурсу:

− выяўленне і заахвочванне таленавітай моладзі; прадстаўленне дадатковых магчымасцей для яе самарэалізацыі; фарміраванне матывацыі да ўдзелу ў навукова-даследчай дзейнасці;

− павышэнне цікавасці да вывучэння гісторыі, дзейнасці навуковых школ, сучасных тэндэнцый і працэсаў у беларускай лінгвістыцы;

− садзейнічанне павышэнню інтэлектуальнага ўзроўню навучэнцаў і студэнтаў: уменню фармуляваць праблему, карыстацца рознымі інфармацыйнымі крыніцамі, лагічна і сістэмна структураваць матэрыял;

− захаванне і трансляцыя культурна-гістарычнай спадчыны будучым пакаленням;

− дэманстрацыя і прапаганда найлепшых інтэлектуальных дасягненняў навучэнцаў і іх педагогаў; досведу працы ўстаноў адукацыі па арганізацыі навукова-даследчай дзейнасці.

1.2. Арганізатарамі конкурсу з’яўляюцца Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа, рэдакцыя часопіса «Роднае слова» і канал «Культура» Беларускага радыё (далей – Арганізатары).

1.3. Удзельнікамі конкурсу і аўтарамі навукова-даследчых работ могуць быць вучні 9–11 класаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі Рэспублікі Беларусь; навучэнцы ўстаноў прафесійна-тэхнічнай, сярэдняй спецыяльнай адукацыі; студэнты 1–2 курсаў ВНУ. Колькасць удзельнікаў не абмежавана. Матэрыялы на конкурс дасылаюць самі ўдзельнікі або педагогі-кіраўнікі.

1.4. Матэрыялы, дасланыя на Конкурс, якія, на думку Арганізатараў, уяўляюць навуковую каштоўнасць, могуць быць апублікаваны Арганізатарамі ў часопісе «Роднае слова». Аўтарскія правы захоўваюцца за аўтарам.

2. Парадак правядзення конкурсу

2.1. Конкурс праводзіцца з 1 снежня да 21 лютага 2026 года і складаецца з этапаў:

Прыём работ – з дня апублікавання Палажэння аб Конкурсе і да 1 лютага 2026 года.

Экспертыза і ацэнка конкурсных работ, вызначэнне лаўрэатаў – з 2 да 21 лютага 2026 года.

Аб’яўленне лаўрэатаў конкурсу – не пазней за 22 лютага 2026 года.

Урачыстае ўзнагароджанне лаўрэатаў – падчас правядзення тыдня роднай мовы ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа ў перыяд з 16 па 21 лютага.

2.2. Кожны ўдзельнік ці група ўдзельнікаў (не больш за 2) можа прадставіць на конкурс не больш як адну навукова-даследчую работу. Аб’ём конкурсных работ не большы за 15 старонак. Магчымы мультымедыйныя дадаткі, якія прадстаўляюцца ў электронным выглядзе.

2.3. Прымаюцца работы, падрыхтаваныя ў межах наступных тэматычных кірункаў:

– Беларуская мова ў XXI стагоддзі;

– Беларуская мова сярод моў свету / Роднае слова ў дыялогу моў і культур;

– Мова беларускіх старадрукаў і рукапісаў;

– Сучасныя лексічныя працэсы ў беларускай мове;

– Нацыянальная адметнасць беларускай лексікі;

– Узаемадзеянне моўных сістэм ва ўмовах білінгвізму;

– Уласнае імя ў лінгвакультуралагічным аспекце;

– Дыялектная моўная адзінка і кантэкст.

2.4. Структура конкурснай работы.

Тытульны ліст павінен змяшчаць:

– назву ўпраўлення адукацыі аблвыканкама (камітэта па адукацыі), аддзела адукацыі, спорту і турызму і навучальнай установы;

– тэму навукова-даследчай работы;

– прозвішча, імя, імя па бацьку аўтара(ў) (поўнасцю);

– месца вучобы, клас, паштовы адрас і тэлефон установы адукацыі;

– прозвішча, імя, імя па бацьку кіраўніка(оў) (поўнасцю), пасаду, кваліфікацыйную катэгорыю, нумары тэлефонаў (хатні, мабільны);

– хатні адрас, электронны адрас, нумары тэлефонаў (хатні, мабільны) удзельніка(аў).

Анатацыя – павінна раскрываць сутнасць навукова-даследчай работы, яе мэту, задачу, метады даследавання, атрыманыя вынікі, іх навізну і сферу прымянення; аб’ём – не больш за палову старонкі.

Тэкст навукова-даследчай работы – афармляецца ў выглядзе навуковага артыкула, які павінен быць выразна структураваны, змяшчаць ясную пастаноўку праблемы, прапанову шляхоў да яе вырашэння і канкрэтныя вынікі праведзенага даследавання.

Спіс літаратуры – падаецца ў адпаведнасці з пастановай ВАК РБ ад 25.06.2014 №159 (у рэдакцыі загадаў ВАК РБ 01.10.2024 № 230, 13.10.2025 № 206): https://vak.gov.by/node/8026.

2.5. Патрабаванні да афармлення конкурсных работ.

Аб’ём конкурснай работы – не больш за 15 старонак друкаванага тэксту (з улікам тытульнага ліста, анатацыі, спіса літаратуры), набранага ў тэкставым рэдактары MS Word. Шрыфт Times New Roman, кегль 14, інтэрвал – 1,0 (без знакаў пераносу), абзац – 1,25 см. Параметры старонкі: справа – 10 мм, злева – 30 мм, зверху і знізу – па 20 мм. Фармат файла .doc ці .docx. Нумары старонак прастаўляюцца зверху па цэнтры.

Спасылкі ў тэксце падаюцца ў квадратных дужках. Першая лічба – нумар крыніцы ў спісе літаратуры, другая – нумар старонкі. Нумар крыніцы і нумар старонкі раздзяляюцца коскай, напр.: [3, 145], нумары крыніц – кропкай з коскай, напр.: [4; 9; 12], [4, 56; 7, 167–168]. Бібліяграфічныя крыніцы падаюцца пасля слова “Спіс літаратуры” ў алфавітным парадку.

Тытульны ліст, анатацыя, тэкст работы і спіс літаратуры павінны быць захаваны адным файлам, назва якога складаецца з прозвішча канкурсанта і слова «тэкст». Напрыклад: Суднік_тэкст.

Усе дадаткі дасылаюцца ў адным лісце асобнымі файламі з імем, якое складаецца з прозвішча канкурсанта і слова «дадатак» (Суднік_дадатак). Мультымедыйныя дадаткі (калі ёсць) павінны быць выкананы ў праграме MS PowerPoint; сканаваныя архіўныя матэрыялы (калі ёсць), малюнкі і фотаздымкі захаваны ў фармаце JPEG.

2.6. Конкурсныя работы павінны быць прадстаўлены як у папяровым, так і ў электронным выглядзе.

2.6.1. Папяровы варыянт работы з пазнакай “На конкурс” дасылаецца на адрас вул. Сурганава, 1, корп. 2, Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі, 220072, г. Мінск. Электронны варыянт – на e-mail:
rs-konkurs@yandex.by.

Выдаткі, звязаныя з прадстаўленнем матэрыялаў на конкурс, аплачваюцца яго ўдзельнікамі самастойна. Работы, дасланыя на конкурс, аўтарам не вяртаюцца.

2.7. Для ўдзелу ў конкурсе неабходна падаць заяўку па форме, якая змешчана па спасылцы: https://forms.gle/xL1JeGtozTaJJgpC6.

Сваёй заяўкай удзельнік пацвярджае аўтарства і згоду з умовамі правядзення конкурсу.

2.8. Работы, атрыманыя пасля 1 лютага 2026 года, да ўдзелу ў конкурсе не прымаюцца.

2.9. Экспертызу работ праводзіць конкурсная камісія (журы) пасля заканчэння прыёму работ. Журы фарміруюць Арганізатары конкурсу.

2.10. У склад журы ўваходзяць прадстаўнікі Арганізатараў, а таксама іншых зацікаўленых арганізацый па запрашэнні Арганізатараў конкурсу. Узначальваюць журы прадстаўнікі Арганізатараў.

2.11. Экспертыза работ праводзіцца па крытэрыях, пералічаных у раздзеле ІІІ гэтага Палажэння. Журы мае права адхіліць ад удзелу ў конкурсе работы за плагіят, нізкую якасць выканання ці невыкананне патрабаванняў конкурсу.

2.12. Пераможцы конкурсу ўзнагароджваюцца дыпломамі і памятнымі падарункамі падчас правядзення тыдня роднай мовы ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа ў перыяд з 16 па 21 лютага.

2.13. Конкурсная камісія можа хадайнічаць перад дырэкцыяй Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі аб аб’яўленні падзякі канкурсантам, якія прадставілі работы высокай якасці, але не сталі пераможцамі, а таксама адказным супрацоўнікам устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, якія садзейнічалі правядзенню конкурсу.

2.14. Вынікі конкурсу будуць надрукаваны ў сакавіцкім нумары часопіса «Роднае слова» за 2026 год. Права першай публікацыі вынікаў конкурсу належыць выключна Арганізатарам.

3. Крытэрыі экспертызы конкурсных работ

3.1. Пры правядзенні экспертызы конкурсных работ камісія (журы) ацэньвае:

– актуальнасць і навізну (аргументацыя неабходнасці правядзення даследавання, раскрыццё рэальнай патрэбы ў вывучэнні тэмы, адпаведнасць тэмы сучаснаму стану мовазнаўчай навукі);

– навуковасць (карэктнасць ужывання тэрмінаў, паняццяў, фармулёвак);

– праблемнасць (тэма павінна мець даследча-пошукавы характар);

– дакладнасць (адпаведнасць фактам, якія аб’ектыўна існуюць у навуцы);

– арыгінальнасць (уласны падыход да выбару тэмы і яе раскрыцця);

– змястоўнасць (збалансаванасць зместу і формы матэрыялу);

– ступень выкарыстання архіўных крыніц (першакрыніц);

– адпаведнасць выкладу матэрыялу нормам сучаснай беларускай літаратурнай мовы;

– адпаведнасць патрабаванням да афармлення конкурсных работ.

4. Дадатковыя ўмовы

4.1. У Палажэнне могуць быць унесены змены, якія зацвярджаюцца Арганізатарамі.

4.2. Змены ў Палажэнні ўступаюць у сілу з моманту іх апублікавання.

4.3. Удзельнікі конкурсу на падставе гэтага Палажэння накіроўваюць работы з ведама кіраўнікоў работ або кіраўнікоў навучальнай установы. Дадатковага загада на ўдзел навучэнца ў конкурсе ад навучальнай установы ці раённага (гарадскога) аддзела адукацыі не патрабуецца.